# Dolandırıcılığın anatomisi

> Dolandırıcılar aciliyet, otorite ve ödül düğmelerine basar. Bu üç psikolojik baskıyı tanıyarak lise seviyesinde bir adım önde olmayı öğren.

- **Bölüm:** Lise (15–18 yaş)
- **Süre:** 5 dakika
- **Tek cümlelik kural:** “Aciliyet, otorite, ödül: bunlardan biri seni acele ettiriyorsa dur.”
- **Dil:** Türkçe
- **Son güncelleme:** 2026-10-02
- **Kaynak:** https://hibg.tr/lise/dolandiricilik-psikolojisi

## Tanış

Çoğu dolandırıcılık teknik bir hack’le değil, **senin düşünce hızını ve duygularını** hedef alarak çalışır. Üç klasik düğme var:

### 1) Aciliyet

“Hesabın 10 dakika içinde kapanacak!” Acele ettirilince beynin kısa yoldan karar verir.

### 2) Otorite

“Ben bankadanım / kargo firmasındayım / polisim.” Otorite tonu sorgulamanı azaltır.

### 3) Ödül veya korku

“Çekilişi kazandın!” ya da “Cezan var!” İki duygu da mantığı susturur.

### Hızlı savunma

- **Dur, 10 saniye nefes al.**
- **Kanalı değiştir:** Gelen aramayı kapatıp kurumu resmî numarasından ara.
- **Kimse senden şifre, kod ya da para acil olarak istemez.**

## Dene (mini sorular)

1. Bir SMS: “Paketiniz gümrükte bekliyor, 1 saat içinde ödeme yapmazsanız iade edilecek.” Bağlantı içeriyor. **Hangi ipucu en belirgin?**
   - Aciliyet baskısı. ✔ (doğru)
   - Ödül vaadi.
   - Otorite dili.
   - Açıklama: Süre baskısı (1 saat) klasik aciliyet düğmesidir. Bağlantıya değil, kargo firmasının kendi uygulamasına bak.
2. Bir mesaj “Kazandın! 10 dakika içinde talep et!” diyor. **Hangi iki düğme çalışıyor?**
   - Ödül ve aciliyet. ✔ (doğru)
   - Sadece otorite.
   - Hiçbiri.
   - Açıklama: Ödül vaadi ve süre baskısı birlikte klasik bir tuzaktır.

## Uygula

Bu hafta gelen bir “acil” mesajı bul ve hangi düğmeye bastığını (aciliyet/otorite/ödül) işaretle.

---
Kaynak: HiBG — Herkes için Bilgi Güvenliği (Merhaba Bilgi Güvenliği), https://hibg.tr/lise/dolandiricilik-psikolojisi. Alıntı yaparken lütfen bu sayfayı kaynak gösterin.