# Ders planı · Lise: Dolandırıcılığın anatomisi

> Lise için 40 dakikalık dolandırıcılığın anatomisi ders planı: aciliyet, otorite ve ödül baskısını vaka analiziyle fark etme ve savunma planı yazma.

- **Bölüm:** Öğretmenler (Ders planları)
- **Süre:** 40 dakika
- **Tek cümlelik kural:** “Tek mesaj: Aciliyet, otorite ve ödül baskısını fark et.”
- **Dil:** Türkçe
- **Son güncelleme:** 2026-10-02
- **Kaynak:** https://hibg.tr/ogretmenler/ders-plani-lise-dolandiriciligin-anatomisi

## Konu

### Plana genel bakış

- **Süre:** 40 dakika 
- **Seviye:** Lise 9–12. sınıf 
- **Teknoloji:** Gerekmez; vakalar kâğıtta dağıtılabilir. 
- **Grup düzeni:** 4–5 kişilik gruplar. 

### Kazanımlar

- Aciliyet, otorite ve ödül baskılarını gerçek örneklerde işaretler. 
- Bir mesajı resmî kanaldan doğrulama alışkanlığını gerekçeleriyle açıklar. 
- Üç maddelik kişisel bir savunma planı yazar. 

### Ders öncesi hazırlık (15 dk)

- Üç kısa vaka yazın: SMS (kargo/banka), sahte iş ilanı, yatırım grubu. [Dolandırıcılığın anatomisi](https://hibg.tr/lise/dolandiricilik-psikolojisi) ve [Sahte iş ve burs ilanı](https://hibg.tr/lise/sahte-is-burs-ilani) sayfalarından uyarlayabilirsiniz. 
- Her vaka kurgusal ve isimsiz olmalı; gerçek kurum adı kullanmayın. 
- Etiket kartları: “Aciliyet”, “Otorite”, “Ödül”, “Korku”. 

### Ders akışı

- **Başlangıç (5 dk).**
“Bir dolandırıcı olsaydınız neye bakardınız?” Sınıfın cevaplarını tahtaya yazın; tartışmayı yöntemlerden *psikolojiye* (acele, güven, merak) yönlendirin.
*Söyleyebileceğiniz:* “Amacımız nasıl yapılacağını değil, nasıl fark edileceğini öğrenmek.” 
- **Vaka analizi (15 dk).**
Her gruba bir vaka verin. Gruplar mesajı satır satır okur, hangi cümlenin hangi baskıyı kullandığını işaretler. Bir cümle birden fazla baskı içerebilir. 
- **Savunma planı (10 dk).**
Grup, vakada “ne yapardık?” sorusuna üç maddelik plan yazar. En az bir madde **doğrulama kanalı** (resmî numara/uygulama) içermeli. 
- **Sunum (8 dk).**
Her grup 90 saniyede vakayı, baskıları ve planı anlatır. Diğer gruplar bir “eksik madde” önerir. 
- **Kapanış (2 dk).**
“Kanal değiştir: resmî numarayı kendin ara.” 

### Tartışma soruları

- Zeki insanlar neden dolandırılır? 
- Bir mesajı “biraz şüpheli” bulup yine de tıklamanın sebebi ne olabilir? 
- Bir yakınınızın dolandırıldığını fark ederseniz ona nasıl yaklaşırsınız? 

### Farklılaştırma

- **Destek gerekenler:** Etiket kartlarıyla eşleştirme yaptırın. 
- **İleri düzey:** Kendi vakalarını (kurgusal) yazıp başka grupla değiştirsinler. 

### Değerlendirme

- Savunma planlarında doğrulama kanalının bulunması. 
- Çıkış sorusu: “Şüpheli bir mesajda ilk yapacağın şey?” (Dur, kanal değiştir, doğrula.) 

### Olası durumlar ve ne yapmalı

- **Bir öğrenci “Ben dolandırıldım.” derse:** Suçlamayın; dersten sonra bankayla iletişim, şikâyet ve ailesiyle konuşma adımlarında ona destek olun. 
- **Öğrenciler yöntem detayı isterse:** “Nasıl yapılır” ayrıntısına girmeyin; fark etme ve korunma çerçevesine dönün. 

### Dikkat

Dolandırıcılık yöntemlerini “nasıl yapılır” düzeyinde değil, “nasıl fark edilir” düzeyinde tutun.

### Uzatma etkinliği

[Siber güvenlikte kariyer](https://hibg.tr/lise/siber-guvenlik-kariyeri) sayfasını ilgilenen öğrencilerle paylaşın.

## Bugünkü tek iş

İlgilenen öğrencilerle siber güvenlik kariyeri kaynaklarını (ör. bg.gen.tr) paylaşabilirsiniz.

---
Kaynak: HiBG — Herkes için Bilgi Güvenliği (Merhaba Bilgi Güvenliği), https://hibg.tr/ogretmenler/ders-plani-lise-dolandiriciligin-anatomisi. Alıntı yaparken lütfen bu sayfayı kaynak gösterin.