# Ders planı · Lise: Yapay zeka ve sahte içerik

> Lise için 40 dakikalık kaynak doğrulama atölyesi: yapay zeka ile üretilen sahte metin, görsel ve sesleri kontrol listesiyle inceleme planı.

- **Bölüm:** Öğretmenler (Ders planları)
- **Süre:** 40 dakika
- **Tek cümlelik kural:** “Tek mesaj: Gördüğün ve duyduğun şeyi doğrulamadan kanıt sayma.”
- **Dil:** Türkçe
- **Son güncelleme:** 2026-10-02
- **Kaynak:** https://hibg.tr/ogretmenler/ders-plani-lise-yapay-zeka-ve-sahte-icerik

## Konu

### Plana genel bakış

- **Süre:** 40 dakika 
- **Seviye:** Lise 9–12. sınıf 
- **Teknoloji:** Yansıtıcı (isteğe bağlı); içerikler kâğıtta da olabilir. 
- **Materyal:** 3 kurgusal içerik, “doğrulama kontrol listesi” kartı. 

### Kazanımlar

- Yapay zeka ile metin, görsel ve ses üretilebildiğini örneklerle açıklar. 
- Kaynak – tarih – ikinci kaynak – görsel ipucu adımlarıyla bir içeriği doğrular. 
- Aile için ortak doğrulama yöntemi (ör. gizli kelime) önerir. 

### Ders öncesi hazırlık (15 dk)

- Üç içerik hazırlayın: gerçek bir haber (kaynaklı), uydurma bir haber (tamamen kurgusal), kaynağı belirsiz bir paylaşım. 
- Kontrol listesi kartı: “Kim yayınladı? Ne zaman? Başka kim yazdı? Görselde ya da seste tutarsızlık var mı?” 
- [Deepfake ve sahte ses](https://hibg.tr/lise/deepfake-ve-sahte-ses) sayfasını okuyun. 

### Ders akışı

- **Tartışma (8 dk).**
“Bir video gerçek mi diye nasıl anlarsınız?” Cevapları tahtada iki başlığa ayırın: “İşe yarar”, “Yetersiz” (örn. “Çok paylaşılmış” yetersizdir). 
- **Doğrulama atölyesi (15 dk).**
Gruplar üç içeriği kontrol listesiyle inceler, her içeriğe “Gerçek / Sahte / Emin değiliz” der ve gerekçesini yazar.
*Öğretmen notu:* “Emin değiliz” cevabını cesaretlendirin; bu da doğru bir sonuçtur. 
- **Sonuç paylaşımı (10 dk).**
Hangi ipucu işe yaradı? Nerede yanıldık? Yanlış cevapları bir hata olarak değil, “bu içerik ikna ediciydi” olarak ele alın. 
- **Kişisel savunma planı (5 dk).**
“Ailemle ortak doğrulama kelimesi” fikrini anlatın: Acil para ya da yardım isteyen ses/mesaj gelirse önceden belirlenmiş kelimeyi sorun. 
- **Kapanış (2 dk).**
“Kanalı değiştir, kaynağı kontrol et.” 

### Tartışma soruları

- Sahte bir içeriği paylaşan kişi her zaman kötü niyetli midir? 
- Bir içeriği doğrulayamıyorsak paylaşmalı mıyız? 
- Gerçek bir videonun “yapay zekayla üretildi” denerek inkâr edilmesi nasıl bir risk oluşturur? 

### Farklılaştırma

- **Destek gerekenler:** İçerik başına sadece iki ipucuna bakmalarını isteyin. 
- **İleri düzey:** Kendi sahte içerik örneklerini (kurgusal, kimseyi hedef almayan) hazırlayıp başka gruptan doğrulamasını isteyin. 

### Değerlendirme

- Kontrol listesini kullanma ve gerekçe yazma. 
- Çıkış sorusu: “Şüpheli bir ses kaydı aldığında ilk adımın ne?” (Kanalı değiştir, tanıdık yoldan doğrula.) 

### Olası durumlar ve ne yapmalı

- **Siyasi ya da hassas bir örnek gündeme gelirse:** Tartışmayı içeriğin doğrulanmasına odaklayın; siyasi görüş tartışmasına girmeyin. 
- **Öğrenci gerçek bir kişi üzerinden sahte içerik önerirse:** Kurgusal örneğe yönlendirin; gerçek kişinin sahte içeriğini üretmeyin. 

### Not

Gerçek kişilerin sahte içeriklerini sınıfta kullanmayın; kendi hazırladığınız kurgusal örnekleri tercih edin.

### Uzatma etkinliği

Öğrenciler bir hafta boyunca gördükleri üç şüpheli paylaşımı kontrol listesiyle inceler ve sonucu sınıfla paylaşır.

## Bugünkü tek iş

İsteyen öğrencilere yapay zeka okuryazarlığı için ek bir okuma listesi önerin.

---
Kaynak: HiBG — Herkes için Bilgi Güvenliği (Merhaba Bilgi Güvenliği), https://hibg.tr/ogretmenler/ders-plani-lise-yapay-zeka-ve-sahte-icerik. Alıntı yaparken lütfen bu sayfayı kaynak gösterin.